Handsregel voer voor discussie: 'Zelfs voor gymnasiumleerlingen pittige stof'
DoorTim Vos
De handsregel zorgt in de grote buitenlandse competities voor steeds meer onvrede onder spelers en trainers. Afgelopen zaterdag laaide de discussie in Italië weer op na twee ogenschijnlijk goedkope penalty's voor Juventus. Maar die discussie zal blijven zolang de regels ruimte laten voor interpretatie, stelt oud-topscheidsrechter Mario van der Ende.
'Wat moeten we doen, onze armen afhakken?', zei Atalanta Bergamo-trainer Gian Piero Gasperini zaterdagavond. Het was zijn veelzeggende reactie op de penalty's die Juventus kreeg wegens handsballen van Marten de Roon en Luis Muriel, die de bal allebei van dichtbij tegen een arm kregen. Juventus pakte daardoor een punt en stelde daarmee de landstitel zo goed als veilig. Het zorgde in Italië voor pakkende koppen. 'Mani sullo Scudetto, twee handen op de Scudetto'
'Dit zijn nou eenmaal de regels, maar het zijn vooral de regels in Italië', vatte Gasperini zijn frustatie samen over de manier waarop Juventus tegen Atalanta aan zijn doelpunten kwam. 'Het is niet de eerste keer dat we zien dat hiervoor een penalty wordt gegeven, het is dit seizoen al veel gebeurd bij veel teams. Het is van de gekke en de interpretatie van de regel is hier niet hetzelfde als elders. In andere landen worden hiervoor geen penalty's gegeven. Maar hier zijn dit de regels, prima.'
De cijfers bewijzen dat Gasperini het bij het juiste eind heeft. In de Serie A ging de bal in het lopende seizoen al vijftig keer op de stip, een veelvoudig van het aantal wegens hands toegekende penalty's in de al afgeronde Bundesliga (achttien) en de Premier League (zestien). In de voortijdig beëindigde Eredivisie werden afgelopen seizoen 24 strafschoppen gegeven wegens handsballen. Alleen de Spaanse Primera División kan de Serie A met 42 penalty's enigszins bijbenen.
Het is volgens Van der Ende, tussen 1990 en 2002 internationaal FIFA-scheidsrechter, het gevolg van de ruimte voor interpretatie die de huidige handsregel openlaat. 'Wat ik vind is dat je zo weinig mogelijk ruimte voor interpretatie moet laten bij regels. Ik heb het idee dat met deze brei van uitleg van wat precies hands is, het daar bij velen fout gaat. Je hebt allereerst veel gevoel voor voetbal nodig, maar het komt aan op de interpretatie van personen of het opzettelijk hands is of onopzettelijk.'
Dat is alleen al terug te zien in de grote verschillen tussen aan de ene kant de Premier League en aan de andere kant de Serie A en La Liga. 'De interpretatie van de Engelsen is natuurlijk ook vaak anders dan die in Zuid-Europa', weet Van der Ende. Het is volgens de 64-jarige Hagenaar, die het (buitenlandse) voetbal vanuit zijn huiskamer nog altijd op de voet volgt, de kern van de problematiek. 'Het moest juist zo zijn dat die spelregels wereldwijd op dezelfde wijze worden uitgevoerd.'
Verdedigend hands Nu is het volgens Van der Ende onvermijdelijk dat er verschillen ontstaan. Een scheidsrechter moet bij verdedigend hands oordelen of er sprake is van opzettelijk hands. Daarvan is bijvoorbeeld geen sprake als de bal van dichtbij tegen de arm wordt aangeschoten. 'Maar wat is dichtbij? Voor de ene partij is anderhalve meter dichtbij en voor de ander is vier meter dichtbij. En dat staat dus allemaal niet omschreven, waardoor de mogelijkheden voor interpretatie volop aanwezig zijn.'
Mario van der Ende vlak voor de aftrap van Spanje-Bulgarije (6-1) op het WK 1998 met de aanvoerders Andoni Zubizarreta en Trifon Ivanov.
Hetzelfde geldt voor de regel dat de verdediger zijn arm in een natuurlijke positie moet houden. Gebeurt dat niet, en de bal komt tegen arm of hand aan, dan moet de scheidsrechter een penalty geven. 'Leg dan even uit wat onnatuurlijk is. Volgens mij is onnatuurlijk dat je je arm niet naast je lichaam hebt. Maar als je loopt is het weer natuurlijk dat je je hand van je lichaam beweegt. Het geeft zoveel ruimte tot interpretatie', constateert Van der Ende nog maar eens.
Aanvallend hands Wat het nog ingewikkelder maakt is dat bij aanvallend hands de scheidsrechter wél altijd moet affluiten. 'Dat is natuurlijk ook heel raar', stelt Van der Ende. 'Het is te gek voor woorden dat je bij aanvallend hands, als ik per ongeluk hands maak en jij scoort, het doelpunt wordt afgekeurd, terwijl je in ons eigen strafschopgebied onopzettelijk hands door kan laten gaan. Het is niet logisch', aldus Van der Ende, die pleit voor het verder versimpelen van de handsregel.
Toen Van der Ende vorig jaar de nieuwe handsregel onder ogen kreeg, bekroop hem al het gevoel dat de knappe koppen van FIFA's spelregelcommissie IFAB de materie te ingewikkeld maakten. 'Toen ik die spelregelwijzigingen kreeg, dacht ik weer: Daar gaan we weer, het is onduidelijk. Ik snap dat ze het op papier zetten, maar het onderwerp hands beslaat een hele pagina. Hoe groter de brei aan woorden, hoe groter de ruimte voor interpretatie. Dit is zelfs voor gymasiumleerlingen vrij pittige stof.'
De meest simpele oplossing zou volgens Van der Ende zijn: hands is hands. Maar nu al klinken vanuit diverse hoeken geluiden dat de huidige aanvallende handsregel, waarbij elke vorm van hands wordt bestraft, te strikt is. 'We gaan een kant op die erg slecht is voor een spelletje waar iedereen ooit verliefd op is geworden', zei Tottenham Hotspur-manager José Mourinho recent nadat een doelpunt tegen Sheffield United was afgekeurd, omdat er in de aanloop naar de treffer van Spurs hands was gemaakt.
Tafelvoetbal In Italië klonken vergelijkbare geluiden. Cagliari-trainer Walter Zenga stelde om dezelfde reden dat de huidige regels zijn ontworpen door mensen die van tafelvoetbal houden. 'Daar hebben de voetbalfiguurtjes geen armen. Dit past niet in de geest van de sport', zei de oud-doelman van Italië nadat een fraai doelpunt van Cagliari-spits Giovanni Simeone uiteindelijk niet doorging, omdat de Argentijn de bal tegen zijn hand kreeg na een kopbal van een verdediger en daarna via een omweg alsnog bij hem terecht kwam.
Dat elke vorm van hands wordt bestraft lijkt daarom ook niet de oplossing, al nam Van der Ende naar eigen zeggen vroeger ook al beslissingen die volgens de spelregels juist waren maar tegen zijn voetbalgevoel ingingen. En ook de huidige discussie komt daaruit voort: het voetbalgevoel. En toch, zegt Van der Ende: 'Het objectiveren en versimpelen van regels is prioriteit. Zo lang je dit fenomeen niet helemaal objectief kan beschrijven, zit je aan de verkeerde kant van de score. Dan blijf je problemen houden.'
Daarbij denkt Van der Ende bijvoorbeeld aan het maken van instructievideo's of -afbeeldingen. Bijvoorbeeld: waar de arm ophoudt en de schouder begint, ook een terugkerend discussiepunt. 'In de spelregels staat dat dat begint bij de bovenkant van de arm in lijn met de oksel. Maar geef dat dan ook duidelijk aan met een tekening en vier voorbeelden, dat je zegt: "Dit is hands, dit is hands en dit is geen hands." Dan heeft iedereen er een beeld bij: wat is dichtbij, wat is opzettelijk?'
Het belang daarvan blijkt wel uit de twee handsballen van Atalanta die de discussie over de interpretatie van de handsregel in Italië maar weer eens aanzwengelden. Bij het eerste geval van Van de Roon zou Van der Ende zelf waarschijnlijk geen penalty hebben toegekend. 'Dan denk ik: wat kan die jongen er wat aan doen? Die tweede (van Luis Muriel, red.), daar is de hand opzij, daar kan ik volgens de spelregels helemaal mee leven. Maar die eerste, dat druist een beetje in tegen het voetbalgevoel.'
Vanmiddag op NPO Radio 1, in het programma "Een Vandaag", besprak Mario met presentatrice Suzanne Bosman de opmerkelijke verschillen in overtredingen op spelers na het appèl van Aston Villa-coach Dean Smith. Terugluisteren? Klik de link en luister vanaf 16.32 minuten. https://www.nporadio1.nl/radio-eenvandaag
Hiep, hiep, hoera voor de jarige rode kaart: Van der Ende kiest de vijf meest opmerkelijke
De rode kaart viert vandaag zijn 46-jarige verjaardag in de voetballerij. De Chileen Carlos Caszely was op het WK 1974 de eerste speler ooit die van het veld werd gestuurd met een rode prent. Op verzoek van deze website kiest oud-scheidsrechter Mario van der Ende de vijf meest opmerkelijke rode kaarten van de laatste jaren.
Jeffrey van der Maten
De meest schandalige overtreding
,,In de spelregels staat dat een scheidsrechter de rode kaart moet tonen aan een speler die de veiligheid en gezondheid van een tegenstander dermate in gevaar brengt. Het meest duidelijke voorbeeld daarvan werd gegeven in de wedstrijd tussen Sparta en Go Ahead Eagles in december 2004. Spartaan Rachid Bouaouzan deelde echt een doodschop uit aan Niels Kokmeijer. Die jongen liep een dubbele beenbreuk op en kon nooit meer voetballen. Echt een bizarre overtreding. Kokmeijer heeft later zelfs nog aangifte tegen Bouaouzan gedaan vanwege zware mishandeling. Zo'n harde overtreding zie je maar zelden. Wat dat betreft mogen we blij zijn dat de rode kaart bestaat.’’
,,Misschien wel een van de meest bekende rode kaarten uit de voetbalhistorie staat op naam van Zinédine Zidane. Zijn kopstoot in de WK-finale van 2006 tegen Italiaan Marco Materazzi staat waarschijnlijk bij veel voetballiefhebbers nog wel scherp op het netvlies. Wat die kaart zo opmerkelijk maakte, was dat niemand van de arbitrage die kopstoot eigenlijk had waargenomen. Het gebeurde achter de rug van scheidsrechter Horacio Elizondo en zijn assistenten hadden het ook niet in de gaten. Opeens lag die Materazzi daar op het veld te rollebollen. Gelukkig stond er een tv-schermpje bij de vierde official. Honderd procent de meest terechte rode kaart die de scheidsrechter niet heeft gezien.’’
,,Daarvoor moeten we terug naar het jaar 2011, Ajax-AZ. Opeens kwam er een toeschouwer het veld op die AZ-doelman Esteban Alvarado aanviel. Scheidsrechter Bas Nijhuis twijfelde niet en trok direct rood. Volgens de spelregels was dat een terechte beslissing, maar gelukkig werd de kaart uiteindelijk geseponeerd. Kijk, als scheidsrechter kun je op zo'n moment niet anders dan rood uitdelen. Toch had denk ik iedereen vrede met het feit dat Esteban geen schorsing hoefde uit te zitten. Zijn reactie was begrijpelijk. Het minste wat je op zo'n moment kan doen is jezelf verdedigen.’’
De meest onterechte
,,Een wat minder bekende rode kaart voor het Nederlandse volk, maar deze was echt schandalig. Op het WK 2002 kreeg Hakan Ünsal, de linksback van Turkije, rood in de wedstrijd tegen Brazilië. Ünsal schoot de bal richting de tijdrekkende Rivaldo, die klaar stond een hoekschop te nemen. De bal kwam tegen de benen van Rivaldo aan, die vervolgens kronkelend over het veld rolde alsof hij door een handgranaat uit de Tweede Wereldoorlog werd getroffen. Hij lag kermend van de pijn aan zijn hoofd op de grond. Dat was echt verschrikkelijk. Gelukkig is er nu de VAR, die bij zulke schandalen nog in kan grijpen.’’
De meest tactische
,,Een rode kaart gebruiken vanuit tactisch oogpunt, dat introduceerde José Mourinho in 2010. Als coach van Real Madrid zag hij zijn spelers Xabi Alonso en Sergio Ramos tegen Ajax bewust tijdrekken en een rode kaart pakten. Op die manier misten ze de laatste groepswedstrijd tegen Auxerre en konden ze met een schone lei beginnen aan de knock-outfase, waarvoor Real al geplaatst was. Als scheidsrechter heb je zoiets door, maar je kan helaas niet het tijdrekken negeren. Het is frustrerend om te zien dat er wordt gejaagd op een kaart, maar de spelregels zijn leidend. Als je niet optreedt, blijven ze het doen. Daarom moesten zij wel van het veld worden gestuurd: precies wat ze wilden.’’
Voetballen zonder fans; geen podium voor thuisfluiters
Door VALENTIJN DRIESSEN
AMSTERDAM - Opvallend de eerste twee competitieronden achter gesloten deuren in de Bundesliga
zijn het geringe aantal van twee rode kaarten, slechts drie thuisoverwinningen in 18 duels
en de complimenten van spelers en trainers aan het adres van de arbitrage.
Leidsman Soeren Storks wordt belaagd door spelers van Borussia Mönchengladbach
Ⓒ BSR AGENCY
De entourage van voetbalwedstrijden met publiek brengt veel positiefs met zich mee, maar naar het zich nu laat aanzien in Duitsland beïnvloedt de aanwezigheid van fans wedstrijden en scheidsrechters ook negatief. Zonder publiek lijkt het eerlijker en meer aan te komen op pure voetbalkwaliteiten om wedstrijden te winnen.
„Waarom denk je dat de term ’thuisfluiter’ bestaat?” Zo reageert voormalig internationaal scheidsrechter Mario van der Ende als hem wordt gevraagd naar bovenstaande bevindingen in Duitsland. „Sommige arbiters zijn nu eenmaal gevoelig voor reacties van thuispubliek. Bewust of onbewust zijn ze daarmee bezig of worden afgeleid.”
Toparbiter Bas Nijhuis, die bijna op de grens met Duitsland woont, viel iets anders op. „Het oogt allemaal zo vriendschappelijk, naar elkaar toe, in de duels, je mist een bepaalde scherpte op het veld en dat komt omdat er geen publiek zit om spelers op te zwepen. Het is allemaal vlakker en daarom vind ik het niet leuk om naar te kijken. De meerwaarde van publiek bij een wedstrijd wordt onderschat hoewel daar nu een kentering in komt.”
"Zonder publiek meer focus en minder afleiding"
Er vallen evenmin toeschouwers te bespelen door spelers of op te zetten tegen scheidsrechters. Zelf kreeg Van der Ende juist een adrenalineshot van volle stadions en maakte het hem scherper. „De entourage gaf motivatie. Voor anderen werkt zo’n podium verlammend en hierdoor wordt onder andere het onderscheid gemaakt tussen gemiddelde scheidsrechters en goede scheidsrechters. Maar bij die eerste groep valt zonder publiek juist een last van hun schouders, voelen zij minder druk, durven meer, treden daardoor anders op en kunnen zij zich meer focussen op het spel en objectiever besluiten nemen.”
Voor Nijhuis geldt het tegenovergestelde. Hij is ook een arbiter van het grote podium, die smult van veel publiek en in die gevallen het beste in zichzelf naar boven haalt. „Een kolkende Kuip of een schreeuwende Arena is het mooiste wat er is. Tevens het moeilijkste. Voor beginnende scheidsrechters is dat best een indrukwekkende decor. Nu in de Bundesliga de beleving van de fans op de tribune ontbreekt, is het voor een scheidsrechter gemakkelijker fluiten. Een beetje zoals oefenduels tussen profs en amateurs in de zomer.”
De omgevingsfactoren zijn van invloed en vandaar dat sommige spelers en trainers in Duitsland zeggen dat de pure voetbalkwaliteiten meer de doorslag geven. Mindere elftallen, die thuis voor een uitzinnig publiek de favoriet over de knie leggen, komt niet langer voor. „Het thuisvoordeel vervalt”, aldus Nijhuis. Of het eerlijker is? Het is totaal anders, maar bij een publiekssport als voetbal horen toeschouwers en daarmee moet iedereen op het veld mee om kunnen gaan als professional.
"Mario van der Ende en Bas Nijhuis zien dat de gemiddelde scheidsrechter het gemakkelijker heeft in de Bundesliga en het beter doet"
In de ideale situatie in ieder geval. „Maar de ene scheidsrechter staat sterker in zijn schoenen dan de ander. Heeft met persoonlijkheid te maken. Hoe ga je ermee om als iedereen tekeergaat omdat jij een overtreding of buitenspelsituatie mist terwijl de fans het niet ontgaat. Dan kan er een sfeertje ontstaan waarbij een scheidsrechter z’n hoofd kan verliezen”, weet Van der Ende.
Nijhuis: „Nu is er nauwelijks afleiding en kan je je volledig focussen op een wedstrijd. Je ziet geen trainers meer schreeuwend langs de lijn staan en spelers accepteren bijna allemaal de genomen beslissingen. De acceptatiegrens ligt heel hoog. Daarbij weet iedereen dat alles wat je gezegd wordt gehoord. Dan slik je weleens een woord in.”
Met de ervaringen in Duitsland kun je stellen dat gemiddelde scheidsrechters beter fluiten zonder publiek terwijl de topscheidsrechters zich meer moeten opladen als fans ontbreken. „RKC-Vitesse is toch iets anders dan drie dagen later Real Madrid-Juventus. Hoewel je beide duels zo goed mogelijk wilt fluiten, moet je je voor het eerste duel meer oppompen dan voor het tweede. Dan heb je geen adrenalinepompje nodig.”
Overigens is er voor het gedrag van scheidsrechters een parallel te trekken met spelers. Je hebt spelers die angst hebben voor publiek en anderen die ervan groeien. Van der Ende: „Neem het befaamde stempel ’Kuipvrees’. Dat geldt net zo goed voor spelers als voor scheidsrechters. Dichtklappen of recht overeind blijven that’s the question.”
Vanmiddag op NPO Radio 1, in het programma "Een Vandaag", besprak Mario met presentatrice Suzanne Bosman de opmerkelijke verschillen in overtredingen op spelers na het appèl van Aston Villa-coach Dean Smith. 
:quality(50)/cdn-kiosk-api.telegraaf.nl/00eb8df8-a45f-11e7-8ac2-df8fc30c6c49.png)
:quality(50)/cdn-kiosk-api.telegraaf.nl/49af45ea-9f6e-11ea-9e2d-02d1dbdc35d1.jpg)